خلاصه کتاب رویارویی فرهنگ اسلامی و فرهنگ جهانی سازی ( نویسنده رضا قلی زاده شمس، اکبر آزادی )

کتاب «رویارویی فرهنگ اسلامی و فرهنگ جهانی سازی» اثری عمیق و تحلیلی از رضا قلی زاده شمس و اکبر آزادی است که به کندوکاو در چالش ها و فرصت های فرهنگ اسلامی در مواجهه با پدیده گسترده جهانی سازی می پردازد. این اثر راهکارهایی بنیادین برای حفظ و تقویت هویت اسلامی در عصر ارتباطات و تحولات جهانی ارائه می دهد.

در دنیایی که مرزها هر روز کم رنگ تر می شوند و ارتباطات به سرعت نور در جریان است، مفهوم «جهانی شدن» یا «جهانی سازی» به یکی از موضوعات حیاتی و تعیین کننده برای تمامی فرهنگ ها و جوامع بدل شده است. این پدیده، که ابعاد گسترده ای از اقتصاد و سیاست گرفته تا فناوری و اجتماع را در بر می گیرد، چالش های بی سابقه ای را پیش روی کشورها و ملت ها قرار داده است. در این میان، فرهنگ اسلامی با تاریخ و ریشه های عمیق خود، نیازمند رویکردی هوشمندانه برای مواجهه با این تحولات است؛ رویکردی که هم تهدیدها را بشناسد و هم فرصت ها را غنیمت شمارد. کتاب «رویارویی فرهنگ اسلامی و فرهنگ جهانی سازی» تلاشی ستودنی برای بررسی همین مسئله کلیدی است.

در این خلاصه، به سفری تحلیلی در دل مباحث این کتاب خواهیم رفت. با خواندن این سطور، گویی خودمان را در مسیر درک پدیده ای می بینیم که نه تنها دنیای پیرامون ما را، بلکه زیربناهای فکری و فرهنگی مان را نیز تحت تاثیر قرار داده است. این مقاله به عنوان یک راهنما، شما را با مهم ترین استدلال ها، یافته ها و راهکارهای ارائه شده در این اثر آشنا می سازد تا بدون نیاز به مطالعه کامل کتاب ۲۷۸ صفحه ای، تصویری روشن و جامع از محتوای آن به دست آورید.

درباره نویسندگان: رضا قلی زاده شمس و اکبر آزادی

رضا قلی زاده شمس و اکبر آزادی، به عنوان نویسندگان کتاب «رویارویی فرهنگ اسلامی و فرهنگ جهانی سازی»، با تخصص و بینش عمیق خود در حوزه های علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، اثری مهم را به جامعه فکری ایران و جهان اسلام عرضه کرده اند. این دو پژوهشگر با همکاری یکدیگر، تلاش کرده اند تا با رویکردی چندوجهی، ابعاد پیچیده جهانی سازی و تأثیرات آن بر فرهنگ اسلامی را واکاوی کنند. تخصص آن ها در تحلیل مسائل فرهنگی، اجتماعی و دینی، این امکان را فراهم آورده تا کتاب نه تنها به توصیف پدیده جهانی شدن بپردازد، بلکه به نقد و آسیب شناسی وضعیت موجود فرهنگ اسلامی در برابر این پدیده و ارائه راهکارهای عملی نیز همت گمارد. این همکاری، اثری را پدید آورده که می تواند به عنوان یک مرجع ارزشمند برای دانشجویان، اساتید، محققان و علاقه مندان به مباحث فرهنگی و دینی مورد استفاده قرار گیرد.

چکیده و پیام اصلی کتاب

این کتاب به دنبال ارائه پاسخ هایی جامع به پرسشی اساسی است: چگونه فرهنگ اسلامی می تواند در برابر امواج جهانی سازی مقاومت کند و در عین حال، ارزش ها و ظرفیت های خود را برای تأثیرگذاری جهانی به کار گیرد؟ نویسندگان با نگاهی انتقادی به نقاط ضعف فرهنگ اسلامی در مواجهه با تهدیدهای جهانی شدن، چارچوبی نظری و عملی برای غلبه بر این چالش ها ارائه می دهند. مشکل اصلی، نه تنها در تهدیدات بیرونی جهانی سازی، بلکه در ضعف های درونی فرهنگ اسلامی در تطبیق با مقتضیات این عصر و عدم بهره برداری کامل از پتانسیل های آن دیده می شود.

راهکار کلی کتاب، بر مبنای استفاده از قابلیت های موجود اسلام در حوزه مبانی نظری و تبدیل آن ها به برنامه های عملی است. از منظر نویسندگان، فرهنگ اسلامی نیازمند بازسازی و تقویت درونی بر پایه اصول و آموزه های خود، به ویژه مفهوم مهدویت، است تا بتواند در برابر فرآیندهای جهانی سازی فرهنگی منفعل عمل نکند و حتی خود به یک نیروی فعال و تأثیرگذار در عرصه جهانی تبدیل شود. به عبارت دیگر، کتاب تلاش می کند تا نشان دهد فرهنگ اسلامی نه تنها یک قربانی بالقوه جهانی سازی نیست، بلکه می تواند با اتخاذ راهبردهای صحیح، پیام خود را جهانی کند.

خلاصه فصول و مباحث کلیدی کتاب

فصل اول: پیشینه تاریخی پدیده جهانی شدن

در این فصل، خواننده با سفری در زمان همراه می شود تا ریشه ها و سیر تکامل پدیده جهانی شدن را درک کند. نویسندگان به این نکته می پردازند که جهانی شدن یک پدیده نوظهور نیست، بلکه ریشه های تاریخی و مراحل مختلفی را پشت سر گذاشته است. این پیشینه، درک جامعی از عوامل مؤثر بر پیدایش و رشد این پدیده را فراهم می آورد و زمینه ای برای تحلیل های عمیق تر در فصول بعدی ایجاد می کند. نویسندگان نشان می دهند که چگونه ارتباطات و تعاملات میان فرهنگ ها و تمدن ها، از دیرباز در شکل گیری آنچه امروز جهانی شدن می نامیم، نقش داشته اند.

فصل دوم: فرهنگ و جهانی سازی

این فصل به عنوان یکی از ستون های اصلی کتاب، مفاهیم بنیادین فرهنگ و جهانی سازی را کالبدشکافی می کند و رابطه پیچیده این دو را مورد بررسی قرار می دهد.

مفهوم فرهنگ

در این بخش، ابتدا به تاریخچه واژه «فرهنگ» و تعاریف متنوع آن از دیدگاه اندیشمندان مختلف پرداخته می شود. سپس نویسندگان ویژگی ها و لایه های گوناگون فرهنگ را تبیین می کنند:

• لایه معرفتی (جهان بینی): عمیق ترین لایه که شامل تفکرات، باورها و اندیشه های اساسی یک جامعه است.
• لایه ارزشی: الگوهای داوری و قضاوت درباره خوبی، بدی، زشتی و زیبایی که از لایه معرفتی نشأت می گیرد.
• لایه رفتاری: هنجارها، قالب های رفتاری و نهادهایی چون خانواده، مدرسه، اقتصاد و سیاست.
• لایه نمادها: شامل نمادهای کلامی و غیرکلامی، نوشتاری و گفتاری، هنر، موسیقی و طراحی.

در ادامه، جایگاه و اهمیت فرهنگ در جامعه مورد تأکید قرار می گیرد و نقش آن در شکل دهی به هویت فردی و جمعی و هدایت زندگی انسان ها تبیین می شود.

مفهوم جهانی شدن

بخش دوم این فصل به تحلیل مفهوم جهانی شدن (Globalization) اختصاص دارد. نویسندگان ابتدا به تعریف لغوی و اصطلاحی این واژه می پردازند و سپس عوامل مؤثر بر پدیده جهانی شدن را بررسی می کنند. این عوامل شامل توسعه فناوری، رشد علم و گسترش سریع دنیای ارتباطات، توسعه بازار آزاد و اقتصاد جهانی، و رشد دانایی است. دوره ها و ابعاد مختلف جهانی شدن نیز شرح داده می شود که ابعاد فنی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی را در بر می گیرد. هر یک از این ابعاد، ویژگی های خاص خود را دارند که در نهایت به پیچیدگی این پدیده می افزایند.

نظریه های جهانی شدن

کتاب در این بخش، مروری اجمالی بر تعدادی از نظریات مهم در زمینه جهانی شدن ارائه می دهد. از نظریه «پایان تاریخ» فرانسیس فوکویاما که بر گسترش لیبرال دموکراسی تأکید دارد، تا نظریه «برخورد تمدن ها»ی ساموئل هانتینگتون که از رویارویی فرهنگی تمدن های مختلف سخن می گوید. همچنین، نظریات الوین تافلر (موج سوم)، مارشال مک لوهان (دهکده جهانی) و آنتونی گیدنز (جامعه جهانی) به همراه دیدگاه های دیگر اندیشمندان، برای درک جامع تر این پدیده، مورد بحث و بررسی قرار می گیرند. این نظریات، دیدگاه های مختلفی را در مورد آینده جهان و نقش فرهنگ در آن به خواننده عرضه می کنند.

تمایز جهانی شدن و جهانی سازی

یکی از نکات کلیدی این فصل، تمایز قائل شدن بین «جهانی شدن» (Globalization) به عنوان یک فرآیند و «جهانی سازی» (Globalism) به عنوان یک پروژه است. نویسندگان روشن می سازند که جهانی شدن یک پدیده طبیعی و تاریخی است که به واسطه پیشرفت فناوری و ارتباطات رخ می دهد، در حالی که جهانی سازی یک پروژه آگاهانه و برنامه ریزی شده از سوی قدرت های خاص برای تحمیل الگوهای فرهنگی و اقتصادی خود به دیگر جوامع است. این تفاوت مبنایی، درک رویکردهای مختلف نسبت به این پدیده را تسهیل می کند.

جهانی شدن پدیده ای طبیعی و فرآیندی تاریخی است که به واسطه پیشرفت های بی وقفه در فناوری و ارتباطات شکل گرفته، در حالی که جهانی سازی را می توان پروژه ای هدفمند و آگاهانه از سوی قدرت های خاص برای اشاعه و تحمیل الگوهای فرهنگی و اقتصادی خود به جوامع دیگر در نظر گرفت.

فرهنگ در فرآیند جهانی سازی

این بخش به اهمیت فرهنگ در روند جهانی سازی و رابطه و اثرات متقابل جهانی شدن بر حوزه فرهنگ می پردازد. فرهنگ، نه تنها تحت تأثیر جهانی شدن قرار می گیرد، بلکه می تواند در شکل دهی به آن نیز نقش ایفا کند. نویسندگان نشان می دهند که چگونه جهانی شدن می تواند به همگون سازی فرهنگی، تضعیف هویت های محلی و انتشار فرهنگ های غالب منجر شود، در عین حال که امکان تبادل فرهنگی و افزایش آگاهی ها را نیز فراهم می آورد.

فصل سوم: فرهنگ اسلامی

در این فصل، نگاه به درونیات فرهنگ اسلامی معطوف می شود تا ابعاد مختلف آن درک شود. نویسندگان ابتدا به تعریف و جایگاه فرهنگ اسلامی و اهمیت آن در تعالیم اسلامی می پردازند و آن را به عنوان شاکله ای برای زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان معرفی می کنند. سپس، منابع و اصول این فرهنگ را بررسی می کنند:

• منابع: قرآن مجید، سنت و حدیث پیامبر اکرم (ص) و ائمه معصومین (ع) به عنوان بنیان های اصلی فرهنگ اسلامی.
• اصول: وحدت و یکپارچگی، ابدیت، جامع الاطراف بودن، تحرک و سازندگی.

ویژگی های خاص فرهنگ اسلامی، از جمله فطری بودن، توجه به عقل و علم، عدالت خواهی، اخلاق مداری و جهان شمولی، به تفصیل بیان شده و سپس در مقایسه ای با فرهنگ غربی، تمایزات و نقاط قوت آن برجسته می شود. در نهایت، رابطه عمیق و بنیادین دین با فرهنگ در اسلام تشریح می شود که دین را نه تنها مجموعه ای از مناسک، بلکه یک جهان بینی جامع و نظام مند معرفی می کند که بر تمامی ابعاد فرهنگ تأثیر می گذارد.

فصل چهارم: جهانی سازی در بستر اسلام

این فصل به چگونگی مواجهه اسلام با پدیده جهانی شدن و رویکردهای مختلف مسلمانان در قبال آن می پردازد. نویسندگان اصول و مبانی جهانی شدن از منظر اسلام را بر پایه مفاهیمی چون فطرت، انعطاف پذیری آموزه های دینی، عاقبت گرایی، عدالت و کرامت انسانی تبیین می کنند. این اصول نشان می دهند که اسلام ذاتاً قابلیت یک فرهنگ جهانی را داراست و می تواند پیام خود را به تمامی بشریت برساند.

در ادامه، حوزه های فرهنگی جهان اسلام و وضعیت فرهنگ اسلامی در کشورهای مسلمان مورد بررسی قرار می گیرد. نویسندگان به رویکردهای متنوع مسلمانان نسبت به جهانی سازی اشاره می کنند؛ از رویکردهای منفعل و پذیرنده تا رویکردهای فعال و مقاوم. مفهوم «جهانی سازی اسلامی» نیز، با تمرکز بر ظرفیت ها و رسالت اسلام برای ارائه یک مدل جهانی مبتنی بر عدالت و معنویت، مورد بحث قرار می گیرد.

فصل پنجم: رویارویی فرهنگ اسلامی و فرهنگ جهانی سازی: تحلیل های بنیادین

این فصل به نقطه اوج تقابل و رویارویی دو فرهنگ می رسد و تحلیل های عمیقی را در این زمینه ارائه می دهد. نویسندگان با مقایسه های بنیادین، تفاوت های اساسی بین این دو فرهنگ را روشن می سازند:

• مقایسه انسان شناختی: انسان شناسی غربی (که اغلب بر لیبرالیسم و فردگرایی تأکید دارد) در برابر انسان اسلامی (که رویکرد هستی شناختی و فطری به انسان دارد و او را موجودی الهی و دارای کرامت می داند). این بخش نشان می دهد که چگونه تفاوت در درک ماهیت انسان، به تفاوت در نظام های ارزشی و فرهنگی منجر می شود.
• مقایسه معرفت شناختی: شالوده های نظام معرفت شناسی غربی (که عمدتاً بر عقلانیت ابزاری، تجربه و علم تجربی استوار است) در برابر شالوده های نظام معرفت شناسی اسلامی (که بر وحی، عقل و شهود تأکید دارد). این تفاوت در منابع شناخت و روش های کسب معرفت، به تولید جهان بینی های متفاوتی منجر می شود.

با این مقایسه ها، ابعاد پنهان تر رویارویی فرهنگی آشکار می شود و خواننده در می یابد که این تقابل تنها سطحی نیست، بلکه در عمق اندیشه و بنیان های وجودی هر دو فرهنگ ریشه دارد.

فصل ششم: آسیب شناسی فرهنگ اسلامی در عصر جهانی سازی

این فصل به نقاط ضعف و تهدیداتی می پردازد که فرهنگ اسلامی در مواجهه با جهانی سازی با آن ها روبروست. نویسندگان تهدیدات را به دو دسته اصلی تقسیم می کنند:

تهدیدات زیربنایی

این تهدیدات شامل مواردی است که بنیان های فکری و ارزشی فرهنگ اسلامی را هدف قرار می دهد:

1. تبدیل فرهنگ والای ملی به فرهنگ منحط عوامی: جهانی سازی می تواند با ترویج فرهنگ های مبتذل و سطحی، عمق و غنای فرهنگ های بومی و ملی را خدشه دار کند.
2. تضعیف و استحاله فرهنگ دینی: کمرنگ شدن ارزش های دینی و جایگزینی آن ها با الگوهای سکولار و مادی گرایانه غربی، از جمله مهم ترین تهدیدات زیربنایی است.

تهدیدات روبنایی

این دسته از تهدیدات به ساختارها و نهادهای اجتماعی و سیاسی مربوط می شود:

1. ساختارشکنی در سطح ملی: فروپاشی «دولت-ملت ها» و ضعف حاکمیت ملی در برابر نهادها و قدرت های فراملی.
2. ساختارشکنی در سطح جهانی: تغییر در نظم جهانی و تلاش برای تحمیل یک نظم واحد و تحت سلطه قدرت های خاص.
3. ساختارشکنی ارتباطاتی: تسلط بر فضای مجازی و رسانه ها برای انتقال پیام ها و ارزش های خاص.

نویسندگان به تحلیل نقاط ضعف فرهنگ (انقلاب) اسلامی در این رویارویی می پردازند و نقش انقلاب اسلامی ایران را در مواجهه با جهانی سازی، از جمله مأموریت آن برای ایجاد یک حرکت بزرگ جهانی اسلامی، بررسی می کنند. این بخش با نگاهی واقع بینانه به وضعیت فرهنگ در انقلاب اسلامی، نقاط ضعف آن را شناسایی می کند.

فصل هفتم: ظرفیت ها و راهکارهای فرهنگ اسلامی در جهانی سازی

در آخرین فصل از این کتاب، تمرکز از آسیب شناسی به سمت فرصت ها و راهکارها تغییر می کند. نویسندگان معتقدند که فرهنگ اسلامی با وجود تهدیدات، از ظرفیت های عظیمی برای نقش آفرینی فعال در عرصه جهانی برخوردار است.

فرصت ها و نقاط قوت

فرصت های ذاتی اسلام برای ترویج اندیشه های دینی، به ویژه در عصر فشردگی زمان و مکان که امکان ارتباطات جهانی را فراهم کرده، مورد تأکید قرار می گیرد. نقاط قوت فرهنگ اسلامی، مانند جامعیت، عقلانیت، عدالت محوری و اخلاق مداری، می توانند به عنوان ابزاری قدرتمند در این رویارویی مورد استفاده قرار گیرند.

برنامه ها و راهکارهای عملی (با تمرکز بر مهدویت)

مهم ترین بخش این فصل، ارائه راهکارهای عملی و استراتژیک است که عمدتاً بر محوریت آموزه مهدویت بنا شده اند:

1. تمهید ظهور و ایجاد حکومت جهانی اسلام: تلاش برای فراهم آوردن زمینه های ظهور منجی و تشکیل حکومتی جهانی بر پایه عدالت اسلامی.
2. تبدیل اعتقاد و باور مهدویت به یک جریان اجتماعی و تفکر غالب: فراتر بردن مهدویت از یک باور فردی به یک ایدئولوژی پویا و حرکت آفرین در جامعه.
3. رسالت تشیع و انقلاب اسلامی در جهانی سازی اندیشه ظهور منجی: تأکید بر نقش تاریخی و محوری شیعه و انقلاب اسلامی در گسترش و تبیین این اندیشه جهانی.
4. قرار دادن آموزه مهدویت به عنوان فرهنگی راهبردی در نظام اسلامی: ادغام مهدویت در تمامی ابعاد سیاست گذاری و برنامه ریزی فرهنگی کشور.
5. ترمیم فرهنگ موجود بر اساس فرهنگ مطلوب (مهدویت): بازسازی و ارتقاء فرهنگ فعلی جامعه با الگوبرداری از آموزه ها و اهداف مهدوی.
6. برنامه ریزی و سیاست گذاری های استراتژیک جهت مهندسی فرهنگی راهبردی مبتنی بر آموزه های مهدویت: طراحی و اجرای سیاست های فرهنگی که با چشم انداز جهانی مهدویت همسو باشند.

این بخش از کتاب، نه تنها به نقد وضعیت موجود می پردازد، بلکه نقشه ای راهبردی برای آینده فرهنگ اسلامی در جهان ارائه می کند.

نتیجه گیری: پیام نهایی و تأثیرگذاری کتاب

کتاب «رویارویی فرهنگ اسلامی و فرهنگ جهانی سازی» اثری است که خواننده را در فهم چالش های قرن حاضر یاری می رساند و او را به تفکری عمیق درباره هویت فرهنگی و جایگاه آن در دنیای متحول شده فرامی خواند. نویسندگان با تحلیل های دقیق و استدلال های محکم، نشان می دهند که جهانی سازی پدیده ای یک طرفه و صرفاً تحمیلی نیست، بلکه می تواند فرصت هایی را برای فرهنگ اسلامی فراهم آورد تا پیام جهانی خود را به گوش عالمیان برساند.

جمع بندی نکات اصلی

این اثر ابتدا به تعریف دقیق فرهنگ و جهانی سازی پرداخته، سپس به تمایز میان جهانی شدن (فرایند) و جهانی سازی (پروژه) تأکید می کند. با بررسی جامع فرهنگ اسلامی، منابع، اصول و ویژگی های آن، نویسندگان به آسیب شناسی فرهنگ اسلامی در مواجهه با تهدیدات زیربنایی و روبنایی جهانی سازی می پردازند. نهایتاً، راهکارهای عملی و برنامه های استراتژیک، با تأکید ویژه بر آموزه مهدویت، برای فعال سازی ظرفیت های فرهنگ اسلامی ارائه می شود.

ارزش افزوده و اهمیت کتاب

ارزش افزوده این کتاب در جامعیت تحلیل، عمق نظری و ارائه راهکارهای عملی آن نهفته است. نویسندگان با رویکردی واقع بینانه، هم نقاط ضعف را شناسایی کرده و هم به نقاط قوت و فرصت ها توجه ویژه ای دارند. این اثر، صرفاً یک گزارش از وضعیت نیست، بلکه یک راهنمای فکری برای کنشگری فعال و هوشمندانه در عصر جهانی سازی است. پیام نهایی کتاب این است که فرهنگ اسلامی می تواند با بازگشت به مبانی و اصول خود و با تمرکز بر آموزه های نجات بخش و جهانی گرا، نه تنها در برابر هجمه ها مقاوم باشد، بلکه خود به نیروی پیش برنده تمدن نوین جهانی تبدیل شود.

مخاطب ایده آل

خواندن این کتاب برای دانشجویان و محققان رشته های علوم انسانی، الهیات، جامعه شناسی، علوم سیاسی و مطالعات فرهنگی که به دنبال درک عمیق تر از چالش های فرهنگی جهانی شدن از منظر اسلام هستند، ضروری است. همچنین، اساتید و پژوهشگران، علاقه مندان به مباحث فرهنگی و دینی، و تصمیم گیرندگان و فعالان فرهنگی نیز می توانند از تحلیل ها و راهکارهای ارزشمند این اثر بهره مند شوند. این کتاب دعوتی است به تأمل، تحلیل و عمل برای ساختن آینده ای که در آن فرهنگ اسلامی، نه فقط زنده بماند، بلکه بدرخشد.

نقد و بررسی کوتاه

کتاب «رویارویی فرهنگ اسلامی و فرهنگ جهانی سازی» با رویکردی تحلیلی و راهبردی، توانسته است خلاء موجود در ادبیات حوزه جهانی سازی از منظر اسلامی را تا حد زیادی پر کند. این اثر را می توان از چندین جهت مورد ستایش قرار داد و در عین حال، نکاتی را نیز برای تأمل بیشتر مطرح کرد.

نقاط قوت

• جامعیت و عمق تحلیل: کتاب به شکلی جامع و ساختارمند، ابعاد مختلف جهانی سازی و فرهنگ اسلامی را مورد بررسی قرار داده است. از تعاریف و تاریخچه تا نظریه ها، آسیب شناسی و راهکارها، تمامی زوایا به خوبی پوشش داده شده اند.
• ارائه راهکارهای عملی و بومی: تمرکز بر آموزه مهدویت به عنوان یک راهبرد کلیدی برای مواجهه با جهانی سازی، یکی از نقاط قوت منحصر به فرد این کتاب است. این رویکرد، راهکارهایی را ارائه می دهد که نه تنها نظری هستند، بلکه ریشه های عمیقی در فرهنگ و اعتقادات اسلامی دارند و قابلیت اجرایی شدن پیدا می کنند.
• تفکیک جهانی شدن و جهانی سازی: این تمایز مهم، به خواننده کمک می کند تا پیچیدگی های این پدیده را بهتر درک کند و رویکرد صحیح تری را برای تحلیل آن اتخاذ نماید.

نقاط قابل تأمل

با وجود نقاط قوت فراوان، ممکن است برخی خوانندگان به دنبال عمق بیشتری در تحلیل ابعاد اقتصادی و سیاسی جهانی سازی در کنار ابعاد فرهنگی باشند. اگرچه کتاب تمرکز خود را بر رویارویی فرهنگی قرار داده است، اما از آنجا که جهانی سازی پدیده ای چندوجهی است و ابعاد اقتصادی و سیاسی آن به شدت بر فرهنگ تأثیرگذار است، می توان انتظار داشت که در آینده، آثار مکمل یا ادامه ای برای بررسی عمیق تر این ارتباطات ارائه شود. همچنین، پرداختن بیشتر به نمونه های موفق یا ناموفق از جوامع اسلامی در مواجهه با جهانی سازی می توانست به ابعاد تجربی کتاب بیفزاید و آن را ملموس تر سازد.

منابع

• نام کتاب: رویارویی فرهنگ اسلامی و فرهنگ جهانی سازی
• نویسندگان: رضا قلی زاده شمس، اکبر آزادی
• ناشر: انتشارات دیبادخت
• سال انتشار: ۱۳۹۹